Wat maakt cement zo belastend voor het klimaat
Cement is het bindmiddel in beton en verantwoordelijk voor een groot deel van de klimaatimpact van de bouwsector. De productie van cement vraagt veel energie en zorgt voor aanzienlijke uitstoot van CO2. Dat gebeurt op twee manieren. Ten eerste wordt kalksteen verhit in grote ovens, waarbij chemisch CO2 vrijkomt. Ten tweede is er de verbranding van fossiele brandstoffen om die hoge temperaturen te bereiken. Samen maakt dit cement tot een van de meest klimaatintensieve materialen ter wereld.
Daarnaast is de vraag naar beton enorm. Het wordt gebruikt in funderingen, vloeren, wegen, bruggen en gebouwen. Elke kubieke meter beton lijkt misschien onschuldig, maar opgeteld zorgt het voor een grote voetafdruk. Wie de klimaatimpact van bouwen wil verlagen, moet dus vooral kijken naar het verminderen, verbeteren en vervangen van cement en beton.
Hoe je de impact van beton direct kunt verkleinen
Voor je naar alternatieven kijkt, is het belangrijk om beton efficiënter te gebruiken. Een beter ontwerp kan vaak met minder materiaal toe. Slanke constructies, hergebruik van bestaande funderingen en het vermijden van overdimensionering leveren direct winst op. Ook het verlengen van de levensduur van gebouwen en infrastructuur helpt. Hoe langer een constructie meegaat, hoe minder vaak nieuw cement geproduceerd hoeft te worden.
Duurzamere vormen van cement en beton
Naast minder gebruiken kun je cement en beton zelf ook verduurzamen. Een belangrijke stap is het gedeeltelijk vervangen van traditioneel klinker-cement door andere bindmiddelen. Denk aan gemalen hoogovenslak of vliegas. Deze reststromen verminderen de hoeveelheid nieuw cement en dus de CO2-uitstoot per kubieke meter beton. Ook bestaan er geavanceerde bindmiddelen op basis van geopolymeren die zonder klassiek Portlandcement kunnen worden gemaakt.
Cement met een lagere voetafdruk in de praktijk
In de praktijk zie je steeds vaker beton met een verlaagd cementgehalte en met secundaire grondstoffen. Dit vraagt wel om een goede samenwerking tussen architect, constructeur en betonleverancier. Sterkte, verhardingstijd en verwerkbaarheid veranderen namelijk. Door vroeg in het ontwerp rekening te houden met deze eigenschappen, kunnen duurzame mengsels optimaal worden ingezet zonder concessies te doen aan veiligheid of functionaliteit.
Alternatieven voor beton in de bouw
De meest effectieve manier om de klimaatimpact van cement te verminderen is soms: beton helemaal vermijden. Voor veel toepassingen bestaan inmiddels volwaardige alternatieven. Houtbouw is een bekend voorbeeld. Gelamineerd hout en kruislaaghout kunnen in veel gevallen betonnen vloeren en wanden vervangen. Hout slaat koolstof op gedurende de levensduur van het gebouw, mits het afkomstig is uit duurzaam beheerde bossen.
Andere materialen naast hout als alternatief
Naast hout zijn er biobased materialen zoals hennepbeton, strobalen, vlas en myceliumcomposieten. Deze materialen zijn vooral geschikt voor isolerende en niet-dragende delen van gebouwen. Voor funderingen en zwaar belaste constructies kan soms worden gewerkt met schroefpalen, staal of een slankere betonnen kern gecombineerd met lichte biobased schillen. Ook hergebruik van bestaande betonelementen, zoals balken en platen, levert grote besparingen op. Zo verschuift de vraag van nieuw cement naar slim gebruik van wat er al is.
