Wat is de straalstroom en waarom is die zo belangrijk?
De straalstroom is een krachtige wind op ongeveer tien kilometer hoogte die in een kronkelend patroon rond het noordelijk halfrond waait. Deze luchtstroom scheidt grofweg koude lucht uit het noorden van warmere lucht uit het zuiden. Voor Nederland is de straalstroom een soort snelweg voor depressies en hogedrukgebieden. Ligt hij ten zuiden van ons, dan krijgen we vaker koel en nat weer. Ligt hij ten noorden, dan is het vaak rustiger, warmer en droger.
De koppeling tussen straalstroom en ons dagelijkse weer
Omdat de straalstroom het spoor bepaalt waarlangs lagedrukgebieden trekken, stuurt hij de opeenvolging van regenfronten, stormen en droge perioden. Kleine verschuivingen van honderden kilometers in de straalstroom kunnen in Nederland het verschil betekenen tussen een kwakkelzomer of wekenlang stabiel terrasweer, en tussen een zachte natte winter of een koudere periode met kans op sneeuw en ijs.
Hoe klimaatverandering de straalstroom verstoort
Door de opwarming van de aarde warmt het noordpoolgebied sneller op dan de tropen. Het temperatuurverschil tussen pool en evenaar wordt kleiner. De straalstroom wordt mede aangedreven door juist dat temperatuurverschil. Hoe kleiner dat verschil, hoe minder strak en krachtig de straalstroom gemiddeld is. Hij gaat meer slingeren en kan vaker langere tijd op ongeveer dezelfde plek blijven liggen.
Langzamer, kronkeliger en vaker vastlopend
Een kronkelende, trager bewegende straalstroom betekent dat weersystemen langer op dezelfde plaats blijven hangen. In plaats van snel passerende buienlijnen en hogedrukgebieden zien we dan langdurige patronen. Dit noemen meteorologen vaak blokkades. Voor Nederland kan dat leiden tot weken met aanhoudende regen of juist weken met vrijwel geen neerslag en veel zon.
Wat merken we in Nederland in de praktijk?
De invloed van een veranderende straalstroom merken we vooral via extremere en hardnekkigere weertypen. Zomerse hittegolven houden langer aan, langdurige droogtes komen vaker voor en wanneer het regent, valt er in korte tijd meer neerslag. Ook zware herfst- en winterstormen kunnen vaker voorkomen of intenser zijn, mede omdat warme lucht meer waterdamp kan bevatten en meer energie aan depressies toevoegt.
Meer uitersten in neerslag, hitte en wind
Voor landbouw, natuur en stedelijke gebieden in Nederland zijn die extremen zeer relevant. Langdurige droogte tast oogsten aan en vergroot de kans op natuurbranden en verzakkende veendijken. Hardnekkige natte periodes zorgen voor wateroverlast, verzadigde bodems en een grotere druk op onze waterkeringen en rioolstelsels. Langer durende hitteperiodes brengen gezondheidsrisico's met zich mee, vooral in dichtbebouwde steden waar het warmte-eiland effect optreedt. Daarnaast kan veranderende stormactiviteit schade veroorzaken aan infrastructuur, gebouwen en energievoorziening.
Wat kunnen we hier nu mee in Nederland?
Omdat de straalstroom direct samenhangt met de extremen die wij ervaren, is het verstandig ons beleid en onze infrastructuur hierop aan te passen. Dat betekent het waterbeheer nog flexibeler maken, zodat we piekbuien kunnen opvangen en tegelijk water kunnen vasthouden voor droge perioden. Ook het vergroenen van steden helpt om hitte beter te verdragen en regenwater te laten infiltreren in plaats van alles snel af te voeren.
Voorbereiden op een grilliger klimaat
Voor burgers en bedrijven betekent dit nadenken over klimaatbestendig bouwen, voldoende schaduw en ventilatie, het voorkomen van waterschade bij hevige buien en het verduurzamen van energiegebruik. Hoe beter we begrijpen hoe de straalstroom verandert door klimaatverandering, hoe gerichter we kunnen werken aan een veerkrachtig Nederland dat met deze nieuwe realiteit kan omgaan.
