Wie overweegt te stoppen met social media, komt meestal uit bij deze tien redenen: je wint tijd terug die nu in losse minuten verdwijnt, je aandacht wordt minder versnipperd, je nachtrust verbetert als het scrollen 's avonds stopt, je vergelijkt jezelf minder met de hoogtepunten van anderen, je levert minder persoonlijke gegevens aan advertentienetwerken, je ziet minder reclame en koopt daardoor minder impulsief, je raakt minder verstrikt in online conflicten, je krijgt een evenwichtiger beeld van het nieuws dan een algoritme je voorschotelt, je onderhoudt contacten weer rechtstreeks, en je verlaagt je eigen datagebruik en daarmee een stukje van je digitale voetafdruk. Die laatste reden krijgt weinig aandacht, terwijl het streamen en scrollen van video wel degelijk energie kost. Hieronder staan de redenen uitgewerkt en een aanpak om af te bouwen.
Wat kost scrollen aan energie?
Elk filmpje dat je bekijkt, wordt opgeslagen in een datacenter, over netwerken verstuurd en op je toestel afgespeeld. Alle drie die stappen kosten elektriciteit. Voor één video is dat verwaarloosbaar, maar sociale apps zijn zo gebouwd dat je er veel achter elkaar bekijkt, vaak in hoge resolutie en automatisch startend. Het Internationaal Energieagentschap volgt het energieverbruik van datacenters en datatransmissie en publiceert daarover analyses op iea.org. De belangrijkste nuance: het verbruik van je eigen toestel en de productie ervan wegen voor een gebruiker doorgaans zwaarder dan het verkeer zelf. Minder scrollen verlengt bovendien de levensduur van je telefoon, omdat je hem minder vaak oplaadt en minder snel het gevoel krijgt dat je een nieuwer model nodig hebt.
Waarom is aandacht de grootste winst?
De sterkste reden om te stoppen blijft praktisch: tijd en aandacht. Meet een week lang je schermtijd en tel op hoeveel er naar sociale apps gaat. Dat aantal verrast de meeste mensen. Belangrijker nog dan het totaal is het aantal keren dat je kijkt, want elke onderbreking kost je opnieuw concentratie. Wie de apps van zijn telefoon haalt, merkt dat langere bezigheden weer vanzelfsprekend worden. Achtergrondinformatie over bewust mediagebruik verzamelt Mediawijsheid.nl, met materiaal voor volwassenen en voor gezinnen.
Wat doet het algoritme met je beeld van de wereld?
Een tijdlijn is geen weergave van wat er gebeurt, maar een selectie van wat jou waarschijnlijk lang vasthoudt. Scherpe en emotionele berichten scoren daarin beter dan genuanceerde. Dat werkt door in hoe je over onderwerpen denkt waar veel discussie over is, van klimaatbeleid tot lokale politiek. Grote platformen moeten in de Europese Unie inzicht geven in hoe hun aanbevelingssystemen werken en in welke advertenties ze tonen; die regels zijn terug te vinden bij de Europese Commissie. Wie stopt, vervangt die selectie door bronnen die je zelf kiest, zoals een nieuwsmedium, een vakblad of de cijfers van een statistiekbureau als het CBS.
Hoeveel gegevens geef je eigenlijk weg?
Sociale platformen verzamelen niet alleen wat je plaatst, maar ook hoe lang je naar iets kijkt, waar je op klikt, met wie je contact hebt en vaak je locatie. Dat profiel wordt gebruikt om advertenties te richten. Je hebt recht op inzage en verwijdering; hoe je dat aanvraagt, legt de Autoriteit Persoonsgegevens uit. Vraag voordat je stopt een kopie van je gegevens op, dan houd je je foto's en berichten. Daarna kun je het profiel pauzeren of verwijderen. Let op dat verwijderen bij sommige platformen pas na een wachtperiode definitief wordt.
Wat verandert er aan je koopgedrag?
Gerichte advertenties werken doordat ze herhaald worden en aansluiten bij wat je eerder bekeek. Het gevolg is dat je spullen koopt die je zonder die blootstelling niet had overwogen. Dat heeft een prijskaartje en het leidt tot meer spullen die snel weer worden vervangen. Wie de apps weglaat, ziet dat aantal aankopen doorgaans dalen. Een simpele regel helpt: bewaar een aankoop een paar dagen in je hoofd voordat je bestelt, en kijk of reparatie of tweedehands een optie is. Praktische informatie daarover staat bij Milieu Centraal.
Hoe pak je het afbouwen aan?
Zet om te beginnen alle meldingen uit, zodat je zelf bepaalt wanneer je kijkt. Verwijder daarna de apps van je telefoon; via de browser blijven ze bereikbaar, maar de drempel is hoger en het automatisch afspelen van video is er vaak beperkter. Zet automatisch afspelen sowieso uit en stel video in op een lagere kwaliteit zolang je nog meekijkt. Spreek vervolgens met de mensen die je wilt bijhouden een ander kanaal af. Pauzeer daarna je accounts een maand en evalueer wat je werkelijk hebt gemist. Vaak blijft er hooguit een praktische groep over, bijvoorbeeld van een vereniging, waarvoor meestal een e-maillijst of berichtenapp bestaat. Wat je overhoudt is niet alleen minder schermtijd, maar ook een iets kleiner dataverbruik en een telefoon die je langer meegaat.
