Het is "licht gewicht", met ch. Licht is hier een bijvoeglijk naamwoord dat iets zegt over het gewicht: het weegt weinig. "Ligt" met gt is een werkwoordsvorm van liggen (hij ligt, zij ligt, het ligt) en heeft met gewicht niets te maken. Je schrijft dus "een licht gewicht", "dit pakket heeft een licht gewicht" en "de koffer is licht van gewicht". Schrijf je het als één woord, dan wordt het "lichtgewicht", bijvoorbeeld "een lichtgewicht tent" of "hij bokst in het lichtgewicht". Het ezelsbruggetje: kun je het vervangen door "zwaar"? Dan is het licht met ch. Kun je het vervangen door "staat" of "zit"? Dan is het ligt met gt.
Waarom gaat het hier zo vaak mis?
De verwarring ontstaat doordat licht en ligt precies hetzelfde klinken. In het Nederlands worden de klanken "cht" en "gt" aan het einde van een woord identiek uitgesproken, dus je oor helpt je niet. Daar komt bij dat beide woorden heel gewoon zijn: "ligt" gebruik je dagelijks ("het boek ligt op tafel") en "licht" ook ("het is nog licht buiten", "een lichte maaltijd"). Als je snel typt, pakt je vinger het woord dat je het vaakst schrijft, en dat is vaak de werkwoordsvorm.
Een tweede oorzaak is dat "ligt" in andere combinaties wel klopt. "Het gewicht ligt rond de twee kilo" is bijvoorbeeld helemaal goed: hier is "ligt" een werkwoord en betekent het "bevindt zich". Wie dat soort zinnen vaak leest, kan gaan denken dat ligt en gewicht altijd bij elkaar horen. Het onderscheid zit dus niet in de combinatie van woorden, maar in de functie van het woord in de zin.
Welke regel zit erachter?
Licht is een bijvoeglijk naamwoord, net als zwaar, groot of klein. Het beschrijft een eigenschap van een zelfstandig naamwoord, in dit geval gewicht. Bijvoeglijke naamwoorden kunnen een buigings-e krijgen als ze voor een de-woord staan of na een lidwoord bij een het-woord: "een lichte tas", "het lichte gewicht". Gewicht is een het-woord, dus zonder lidwoord of na "een" blijft het "licht gewicht", en na "het" of "dit" wordt het "het lichte gewicht".
Ligt is de tweede en derde persoon enkelvoud van het werkwoord liggen in de tegenwoordige tijd. De stam is lig, en daar komt een t achter: ik lig, jij ligt, hij ligt. Een werkwoord kan nooit een eigenschap van een zelfstandig naamwoord beschrijven, dus "ligt gewicht" is grammaticaal onmogelijk. De spellingregels voor werkwoorden en bijvoeglijke naamwoorden staan helder uitgelegd op Taaladvies.net, de site van de Taalunie, en bij het Genootschap Onze Taal.
Welk ezelsbruggetje werkt het best?
De vervangingsproef is de snelste. Vervang het twijfelwoord door een ander bijvoeglijk naamwoord, zoals zwaar. Klopt de zin nog? Dan hoort er licht met ch. "Een zwaar gewicht" klinkt goed, dus "een licht gewicht" is juist. Vervang het daarna eens door een ander werkwoord, zoals staat. "Een staat gewicht" is onzin, dus ligt met gt kan hier niet.
Een tweede hulpmiddel is de vraag "wat doet het?". Als het woord een handeling of toestand uitdrukt (liggen, zitten, staan), is het een werkwoord en schrijf je ligt. Als het woord beschrijft hoe iets is (licht, zwaar, mooi, groot), schrijf je licht. En als je het echt niet meer weet: het bijvoeglijk naamwoord licht is familie van het zelfstandig naamwoord licht (dat wat de zon geeft) en dat schrijf je altijd met ch.
Hoe gebruik je het in voorbeeldzinnen?
Goed geschreven zinnen met licht gewicht: "Deze laptop heeft een licht gewicht en past in elke tas." "Door het lichte gewicht kun je de stoel makkelijk verplaatsen." "Aluminium wordt gekozen vanwege het lichte gewicht en de stevigheid." "De kinderwagen is licht van gewicht en opvouwbaar." In al deze zinnen beschrijft licht hoe zwaar iets is.
Goed geschreven zinnen met ligt: "Het gewicht ligt tussen de acht en tien kilo." "De zak ligt op de weegschaal." "Het zwaartepunt ligt laag." Hier is ligt steeds een werkwoord dat een toestand of plaats aangeeft. Fout zijn dus: "een ligt gewicht", "ligt van gewicht" en "ligtgewicht". Zie je zo'n vorm staan in een webshoptekst of een advertentie, dan is het een spelfout, hoe vaak het ook voorkomt.
Wanneer schrijf je lichtgewicht als één woord?
Lichtgewicht aan elkaar is een zelfstandig naamwoord of een voorbepaling. Als zelfstandig naamwoord betekent het een gewichtsklasse in de sport, zoals in boksen, judo en roeien: "hij werd kampioen in het lichtgewicht". Het kan ook figuurlijk gebruikt worden voor iemand die weinig voorstelt: "op dit onderwerp is hij een lichtgewicht". In beide gevallen is het één woord, met ch, zoals je kunt nakijken in de officiële Woordenlijst Nederlandse Taal.
Daarnaast zie je lichtgewicht steeds vaker als bepaling voor een product: "een lichtgewicht tent", "een lichtgewicht rolstoel", "lichtgewicht beton". Dat gebruik komt uit het Engels (lightweight) en is inmiddels zo ingeburgerd dat woordenboeken als Van Dale het opnemen. Je kunt dus zowel "een lichtgewicht tent" als "een tent met een licht gewicht" schrijven; het eerste is korter en gebruikelijker in productteksten, het tweede is iets formeler. Alleen "ligtgewicht" of "ligt gewicht" is nooit goed.
Hoe onthoud je het verschil met andere licht-ligt-twijfels?
Dezelfde verwarring duikt op bij andere combinaties: "het licht uitdoen" (zelfstandig naamwoord, ch), "lichte kleding" (bijvoeglijk naamwoord, ch), "hij ligt in bed" (werkwoord, gt) en "het probleem ligt bij de leverancier" (werkwoord, gt). De regel is steeds hetzelfde: gaat het om weinig gewicht, weinig kracht, weinig kleur of om het daglicht, dan schrijf je licht. Gaat het om een persoon of ding dat ergens ligt, dan schrijf je ligt. Meer over de etymologie van beide woorden lees je op Wikipedia, waar ook de algemene spellingregels staan samengevat. Met de vervangingsproef in je achterhoofd schrijf je "licht gewicht" voortaan zonder aarzeling goed.
